Beleeftijd voor lichaamstaal

Lichaamstaal: doorgaande communicatie

55% van de menselijke communicatie is lichaamstaal. Het grootste deel daarvan is bij velen onbewust. Stop je met praten, dan gaat de taal van het lichaam toch door: in beweging, in stilstand, in expansie, in contractie. Steeds preciezer zou je kunnen onderscheiden wat je in je (gebrek aan) beweging vertelt. Schokkend is dat volwassen mensen doorgaans nog maar weinig aanwezig zijn in de beleving van het lichaam, ook op cruciale momenten dat dit er wezenlijk toe doet. Dit is in onze cultuur een veronachtzaamd aspect.

Er wordt wel over gesproken. Menigeen is echter toch verlegen, met name als het erop aankomt om te gaan met eigen en andermans emoties. Met name de duistere emoties van verdriet, angst, wanhoop bieden ons feitelijk een middel tot individuele en sociale verandering en genezing, mits we bereid zijn iets te doen aan de emotie-fobie. Het beleven van emotie en het daarmee gepaard gaande lijden is een uitdaging om verandering te bewerkstelligen.
Elk duister moment bevat een gift, een licht, de geboorte van een bewust zijn.

Het ontwikkelen van een aandachtige aanwezigheid in emotie

In een leertraject ‘Beleeftijd voor Lichaamstaal” ga je oefenen in zorgvuldig voorbereide werksessies, waarin je wisselend gever en ontvanger bent. In deze beide rollen ga je je vermogen ontwikkelen om aandachtig aanwezig te kunnen zijn in je lichaamstaal en de emotionele beleving die daarmee ontsloten wordt. Het sluiten van vriendschap met je nog onbewuste lichaamstaal en emotie betekent niet dat je je gaat wentelen in pijn of er slachtoffer van worden. Overgave betekent in dit geval ‘erbij blijven’. De lichaamstaal is de expressie van de grondhouding van elk mens.

Deze werkvorm geeft je de gelegenheid diepgaand te ervaren hoezeer de vaak weggedrukte signalen van je lichaam: het gevoel, de gewaarwording, en de expressie daarvan, dienende instrumenten kunnen zijn in je ontwikkeling, mits vrijgemaakt van ‘onver-werkt verleden’.

De werking van ego

Het spreekt voor zich dat niet iedere persoonlijkheid zo maar staat te popelen om gehechtheid aan macht, zekerheid en comfort los te laten. De werking van ego is juist hieraan sterk te hechten.
Het ego, als opslagplaats van conditionering en allerlei op angst gebaseerde beweegredenen, werkt als een soort gevangenbewaarder voor de ziel en tegelijkertijd als een zetbaas met geheel eigen motieven, die tamelijk dwingend worden opgelegd aan de persoonlijkheid.
Deze raakt daardoor in zijn functioneren verstoord. Als persoon raakt hij in de ban van de angst, afgesneden van zijn innerlijke bron van creativiteit.

Ontwikkelen van ik-kracht

Tenzij de ik-kracht van de persoonlijkheid voldoende is ontwikkeld, wat mede een belangrijke taak is van opvoeding en onderwijs, gaat er veel mis. Men dient deze ik-kracht met liefdevol begrenzende hulp ook in goede banen te leren leiden, een niet geringe taak, zoals elke opvoeder weet. Ego en de in het verlengde van egowerking functionerende persoonlijkheid bewerkstelligen dat de beleving van de lichaamstaal, met name ‘pijn’ of ‘wringing’, op een spannend moment gewoon kan worden weggedrukt uit je bewustzijn.

Het beleven van zielepijn en gebrokenheid

Het is echter juist de beleving van de zielepijn of wringing, die als signaal van de ziel kan worden herkend en verstaan. Vandaar komt de persoonlijkheid vaak tot geheel andere keuzen, dan die welke even ‘snel’ en ‘automatisch’ worden gemaakt.
Daarvan maken we gebruik door meer tijd en ruimte te scheppen voor die waarneming. Zonder enige haast, zonder iets te moeten, ja, juist in de sterke vertraging van de beweging wordt het mogelijk de gewaarwordings- en gevoelscomponent te ervaren in de beweging op fysiek niveau. Dus ook dat wat wringt, of pijn, die men doorgaans niet wenst te voelen. Het is verbluffend hoe vaak blijkt dat deze, gewoonlijk onbewust blijvende bewegingen, expressie zijn van de gevangen gehouden ziel.

Nieuwe ruimte scheppen door loslaten van het oude

De bij vol bewustzijn gemaakte en in contact tot afronding gebrachte bewegingen, alsmede de emoties die haar veelvuldig vergezellen, verwijzen rechtstreeks naar aspecten van versplinterdheid van het zelf. Dit behelst het leergebied van de affecties in relatie tot hun effect in het persoonlijk handelen. Deze leerdoelen worden in onderwijsprogramma’s wel genoemd, maar in de uitvoerings-praktijk slechts zelden worden opengelegd en aangesproken. Een belangrijke reden hiervoor is het ongemak dat velen ervaren als het erop aankomt met de emoties van jezelf en van de ander om te gaan. Het vertrouwenscontact om op dit vlak te willen leren ontbreekt dan.

Een kanaal voor expressie scheppen

Door bewustzijn in en beleving van je ware gevoelens in de fysieke beweging schep je een kanaal voor expressie. Je hart kan zich (opnieuw) openen. Dit is te zien als het vinden van een persoonlijke leerroute om met gevoel en emotie opnieuw in juiste proportie tot expressie te komen. Vrijheid in expressie heb je nodig om wezenlijk te kunnen belichamen wat je bezielt, zowel in de privé als werksituatie.

2. Algemene doelomschrijvingen van de werkmodules

Concept

Wij starten met een fysiek emotioneel zelf-onderzoek vanuit de volgende statements:
Onze denkwereld kan geen essentie bereiken. Ons lichaam dient gewekt te worden en (opnieuw) tot sensitiviteit gebracht. Respectvol. Het lichaam is de tempel van de ziel.
Hiermee wordt een basis gelegd voor een proces van zelf-realisatie, dat door het hele traject heen steeds een stap verder wordt gebracht en dat kan worden onderscheiden in:

• zelf-observatie:
  vanuit gewaarwordend voelen, meditatie, ruimte om te ademen in wat en hoe je beweegt en beleeft, bejegent, opheldering verkrijgt over tot hiertoe verzamelde indrukken
• zelf-kennis:
  toename aan zelf-kennis en actualisering daarvan: wat en hoe je zelfbewust bent, belichaamt, bezielt
• zelf-overstijging:
  niet mijn wil, maar Uw Wil …. Wat en hoe je daartoe bereid bent, je bekwaamt.

Conflict

We houden ons bezigmet ‘elkaar’. We onde rscheiden stadia in onze relatie(s) en de focus ligt nu op de conflictueuze fasen in de relatie: als je last hebt van elkaars verschillen, als je elkaar over en weer koloniseert (heet conflict), of als er een grote afstand is gekomen in het contact (koud conflict). We houden ons bezig met de vraag wie of wat je centrum is op die momenten.
Kan er een interval bestaan tussen de oude, ingesleten respons vanuit conditionering en de huidige actualiteit? Kun je iets nieuws kans geven zich te manifesteren?


We beleven de kracht van accommodatie, afstemming, door middel van het gezamenlijk in stilte zijn, ademen, bewegen, dansen, zingen, alvorens verschillen te beklemtonen. We ontdekken en ervaren aan den lijve het verschil tussen reactief en proactief gedrag. Worden ons bewust van zich herhalende patronen in onze wijzen van omgaan met spanning, druk, escalatie.
We ontdekken hoe we onze energie kunnen blijven kanaliseren.

Contact

We verdiepen ons in de verfijning van contact. Er is een veilige ‘setting’ nodig waarbinnen voldoende veiligheid kan worden ervaren om de symboliek van je lichaamstaal diepgaand te ervaren. Met een gerust hart kun je bij momenten eens even buiten proportie zijn als oude pijn uit je lichaam los wil komen. Zo krijg je inzicht in de aard van je verinnerlijkt conflict. Het uiten zal je helpen om in proportie te komen. Door het loslaten en beleven van oude lading kun je meer gaan vertrouwen op jezelf: dat wat jij zelf voelt, klopt. Daaraan leer je in proportie, met de lading van dit moment, uiting geven.


We concentreren ons in de werksessies voornamelijk op het woordenloze vlak, omdat dat het enig is waarop zelfbedrog onmogelijk is. Het accent ligt op de ontwikkeling van ons liefhebbend vermogen. Een eerste stap daartoe is het enigermate opheffen van het onnatuurlijk schaamtegevoel t.a.v. ons vermogen tot objectloze liefde. Als we onze lichaamstaal beheersen kunnen we door veel defensieve barrières heenbreken, die we rondom onszelf hebben opgebouwd. We komen meer en meer in contact met de kern van onszelf. Daar zijn we in ons wezen. Ons wezen is liefde.

Context

Ons eerste besef van samenhang komt tot stand in het weefsel van gezin en familie. Vandaar hebben we onze verhouding bepaald tot de wereld. We kunnen onze verhouding tot de wereld niet begrijpen, als we niet eerst onze verhouding tot (de patronen van) het gezin en de familie grondig hebben onderzocht. We onderzoeken daartoe een onaffe lijn in onze geschiedenis. We trachten nieuwe ruimte te vinden en meer uitdrukking van eigen ziel op momenten dat verticale en horizontale loyaliteitsbanden conflicteren. Het (h)erkennen van de loyaliteitsbanden en het daadwerkelijk integreren van dit besef en de conflicten in je levensontwerp maken deel uit van je individuatieproces.

Congruentie

Congruentie houdt een overeenstemming in tussen de verschillende domeinen waarover ons bewustzijn zich uitstrekt:

- Fysiek:
bewegen, handelen, bewerkstelligen, richten,
- Emotioneel:
beleven, gewaarworden, voelen, waarderen,
- Mentaal:
denken, onderzoeken, ordenen, organiseren,
- Spiritueel:
geloven, waarnemen, onthechten

Dit kun je het intrapsychische proces noemen. Het betreft eenheid en verdeeldheid in jezelf.
Daarnaast is er een interactioneel proces tussen personen.
De thema’s eenheid en verdeeldheid keren daar met een grotere complexiteit terug en vragen van de mens daar op een boven-persoonlijke wijze naar te willen zien en zich er tegelijkertijd heel persoonlijk in uit te drukken.

Onze beleving van eenheid, dan wel gefragmenteerdheid, komt tot uitdrukking via de (in)congruentie(s) in ons gedrag. Veel meer dan we ons bewust zijn, communiceren we onophoudelijk door gedrag. Alle gedrag is vorm van communicatie. Doorgaans is de aandacht voor lichaamstaal en intonatie zeer beperkt, terwijl deze juist in hoge mate de effectiviteit van onze communicatie bepaalt. Het doel van deze module is: de effectiviteit van je communicatie verhogen.

Communicatieve effectiviteit vraagt echter een verhoogde effectiviteit van samenwerking. Een eerste stap daartoe is het werken met ontvangst-bevestiging. Een tweede stap is bewust te kiezen om communicatief al dan niet iets te doen met de incongruentie die je waarneemt, bijvoorbeeld: je krijgt in woorden ‘ja’ en in toon of lichaams-taal ‘nee’.